Pannenkoeken, borsten en N-woorden

pancaketowerAnderhalve vertalersopmerking over iets wat de discussie over discriminatie en bijbehorend taalgebruik volgens mij al heel lang zo nu en dan vertroebelt: culturele eigenheden. Bij zogenaamde realia is het altijd de vraag of en hoe je ze moet vertalen. Pancakes worden meestal vertaald met pannenkoeken. Maar als een Amerikaan pancakes bestelt en zo’n Nederlands wagenwiel van een pannenkoek op zijn bord krijgt, denkt hij: What the hell, I didn’t order that. Natuurlijk zijn de bestanddelen grotendeels dezelfde en de bereiding ook, maar er is toch een opmerkelijk verschil.

Dat geldt mutatis mutandis ook voor minder tastbare dingen. Amerikaanse borsten zijn bij mijn weten niet echt anders dan Nederlandse – ze zijn er in allerlei soorten en maten. Toch ontstaat er een enorme ophef in de VS als er bij Janet Jackson heel even een tepel zichtbaar is tijdens een concert. Daarover zouden hier hooguit grappen worden gemaakt, maar zij zag zich genoodzaakt daar omstandig haar excuses voor aan te bieden. In Nederlandse praatprogramma’s komt regelmatig seks ter sprake waarbij de geslachtsdelen en andere Lees verder

Advertenties

Leestijd

Het woord ‘leessnelheid’ levert bij een zoekmachine vooral resultaten op over hoe snel kinderen op een bepaalde leeftijd (zouden moeten) kunnen lezen, en links naar websites waar je kunt inschrijven voor cursussen snellezen. In ondertitelland is het echter ook een zeer bepalende factor. Het gaat om hoe snel kijkers tekst bij beeld kunnen lezen. Daar zijn allerlei onderzoeken naar gedaan en daaruit is een gemiddelde leessnelheid gekomen en dat is een norm geworden voor hoe lang een ondertitel mag zijn bij een bepaalde duur. Om een idee te geven: een volle ondertitel van één regel met zo’n veertig tekens (inclusief spaties) leest een gemiddelde kijker in drie seconden.

Professionele ondertitelsoftware geeft altijd aan of een ondertitel de norm niet overschrijdt. De leessnelheid kan ook aangepast worden omdat er bijvoorbeeld een flink verschil zit tussen hoe snel kinderen en hoogopgeleide volwassenen lezen. Voor een kinderfilm zal een strengere norm gelden dan voor een documentaire over de Frankfurter Schule.

In bovenstaand filmpje vraagt John Cleese in de rol van presentator of hij Sir Edward Rosse mag tutoyeren waarna zich een kenmerkende Monty-Pythondialoog ontvouwt. Cleese praat Lees verder

Een manifest

Still uit een trailer van Godards 'Socialisme' (2010)

Still uit een trailer van Godards ‘Socialisme’ (2010)

Zelden heeft een manifest zo weinig ophef veroorzaakt als dat van filmregisseur Mark Cousins in de Filmkrant van april. Het lijkt er sterk op dat dit de eerste reactie is op het elf punten tellende schotschrift met de titel Onder_titels – een manifest. Het is een mooi pleidooi vóór ondertiteling. Het roept alle makers op om de gebaande paden te verlaten en bijvoorbeeld geen voiceover te gebruiken, maar ondertitels.

Maar daar zit tegelijkertijd het probleem. Cousins geeft het zelf al aan bij punt 4: “Onder_titels hoeven daarom geen vertalingen van de ene verbale taal naar de andere te zijn”. Hij maakt geen onderscheid tussen Lees verder

Zegt ie?

Als zelfs de Italianen die toch niet bekend staan om hun geweldige beheersing van vreemde talen, de spot drijven met het Engels van hun premier, moet het echt wel erg zijn. De komische ondertitels bij deze clip maken nog eens extra duidelijk dat er hoegenaamd geen touw aan vast is te knopen.


Maar veel ondertitelaars staan dagelijks voor de taak om dat wel te doen. Zeker in nieuws- en actualiteitenprogramma’s verschijnen om de haverklap mensen die iets proberen te vertellen in rudimentair Engels met zwaar accent, meestal omdat de verslaggever Lees verder

Kampioen? Valse vriend!

De afgelopen week was in vrijwel alle media te lezen en te horen dat Hillary Clinton de kampioen van de Amerikanen wilde zijn. Dat had ze gezegd, maar ze zei het niet. Alleen een ondertitelaar van de NOS bleek dat door te hebben.

kampioen

Champion en kampioen zijn soms valse vrienden, zoals vertalers dat noemen: woorden uit verschillende talen die erg op elkaar lijken, maar (net) iets anders betekenen. Mevrouw Clinton wil niet Lees verder

Tering Jantje

“Twee dingen mogen hier nog wel genoemd worden. Het eerste is een kleinigheid, met dank aan de Nederlandse ondertitelaar die de (daartoe enkele minuten vertraagde) uitzending van de Oscar-uitreiking voor Film1 vertaalde. Toen Christian Bale zijn toespraak opende met de verzuchting ‘Bloody hell’, koos de creatieve vertaler voor ‘Tering Jantje’ als Nederlands equivalent. Zeldzaam genotje voor de taalfans.” Schreef de Filmkrant een tijd terug. Een typisch voorbeeld van de creativiteit waar dit werk vaak om vraagt en dit kwam bovendien tot stand onder hoogspanning. Zogenaamde live-ondertiteling is wel de extreemste van alle ondertitelsporten. Toevallig weet de Ondertitelaar ook wie deze creatieve nachtwerker was: Petra van der Eerden, die op meer vertaalterreinen van zich heeft laten spreken. En naamsvermelding zou net als in de boekenbranche eigenlijk voor zich moeten spreken.

Verhaspelingen

Op Inc.com staat een lijst met uitdrukkingen die Engelstaligen vaak net verkeerd zeggen of schrijven. Elke taal kent zo zijn klassieke verhaspelaars. In het Nederlands spreekt Johan ‘Die verdediging was geitenkaas’ Cruijff vaak in onbedoelde varianten; en allerlei idioomklutsels zijn al jaren een onderdeel van satirische programma’s als dat van Koot & Bie en Koefnoen. Als werkelijk alle verhaspelingen als zodanig zouden worden ondertiteld, regende het waarschijnlijk klachten bij omroepen en ondertitelbedrijven. Want ze komen zeer veel en steeds meer voor, zeker nu nieuwsredacties steeds vaker Lees verder