De geschiedenis van het streepje

Tijdens het lezen van The mysterious origins of punctuation, een leuk artikel op de site van de BBC over de geschiedenis van interpunctie, moest ik meteen weer denken aan het streepje. In ondertitelland weet iedereen dan om welk streepje het gaat: dat aan het begin van de tweede regel van een titel dat aangeeft dat wat volgt wordt gezegd door een andere spreker dan die in de eerste regel aan het woord is, het zogenaamde tweede-sprekerstreepje. streepje2

Hoewel het vermoedelijk het wijdst verbreide streepje onder de leestekenstreepjes is – ondertitels behoren tot de meest gelezen tekstsoorten – ben ik het nog nooit tegengekomen in lijsten met leestekens. Toch is het een klein wonder van vernuft. Een klein plat tekentje dat een lastig probleem oplost en bij mijn weten nog Lees verder

Techniek en de seksscène (en meer)

Onlangs zapte een niets vermoedende kijker naar het HBO-kanaal. Daar was een aflevering bezig van de langlopende serie Strike Back. Twee van de hoofdpersonen hadden inmiddels de kleren uitgetrokken voor een vrijpartij. En toen verschenen deze ondertitels:strikebackOT

En die werden nog gevolgd door deze drie:

                En ik ken dit model niet goed.

                Hoelang heb je nog nodig?

                Hooguit 48 uur. Niet meer, dat beloof ik.

Was de thrillerserie veranderd in een comedy? Of waren de scriptschrijvers op de toer gegaan van de veel geprezen Zweedse serie Äkta människor (Real Humans), waarin een centrale rol is weggelegd voor Lees verder

Pannenkoeken, borsten en N-woorden

pancaketowerAnderhalve vertalersopmerking over iets wat de discussie over discriminatie en bijbehorend taalgebruik volgens mij al heel lang zo nu en dan vertroebelt: culturele eigenheden. Bij zogenaamde realia is het altijd de vraag of en hoe je ze moet vertalen. Pancakes worden meestal vertaald met pannenkoeken. Maar als een Amerikaan pancakes bestelt en zo’n Nederlands wagenwiel van een pannenkoek op zijn bord krijgt, denkt hij: What the hell, I didn’t order that. Natuurlijk zijn de bestanddelen grotendeels dezelfde en de bereiding ook, maar er is toch een opmerkelijk verschil.

Dat geldt mutatis mutandis ook voor minder tastbare dingen. Amerikaanse borsten zijn bij mijn weten niet echt anders dan Nederlandse – ze zijn er in allerlei soorten en maten. Toch ontstaat er een enorme ophef in de VS als er bij Janet Jackson heel even een tepel zichtbaar is tijdens een concert. Daarover zouden hier hooguit grappen worden gemaakt, maar zij zag zich genoodzaakt daar omstandig haar excuses voor aan te bieden. In Nederlandse praatprogramma’s komt regelmatig seks ter sprake waarbij de geslachtsdelen en andere Lees verder

Leestijd

Het woord ‘leessnelheid’ levert bij een zoekmachine vooral resultaten op over hoe snel kinderen op een bepaalde leeftijd (zouden moeten) kunnen lezen, en links naar websites waar je kunt inschrijven voor cursussen snellezen. In ondertitelland is het echter ook een zeer bepalende factor. Het gaat om hoe snel kijkers tekst bij beeld kunnen lezen. Daar zijn allerlei onderzoeken naar gedaan en daaruit is een gemiddelde leessnelheid gekomen en dat is een norm geworden voor hoe lang een ondertitel mag zijn bij een bepaalde duur. Om een idee te geven: een volle ondertitel van één regel met zo’n veertig tekens (inclusief spaties) leest een gemiddelde kijker in drie seconden.

Professionele ondertitelsoftware geeft altijd aan of een ondertitel de norm niet overschrijdt. De leessnelheid kan ook aangepast worden omdat er bijvoorbeeld een flink verschil zit tussen hoe snel kinderen en hoogopgeleide volwassenen lezen. Voor een kinderfilm zal een strengere norm gelden dan voor een documentaire over de Frankfurter Schule.

In bovenstaand filmpje vraagt John Cleese in de rol van presentator of hij Sir Edward Rosse mag tutoyeren waarna zich een kenmerkende Monty-Pythondialoog ontvouwt. Cleese praat Lees verder

Een manifest

Still uit een trailer van Godards 'Socialisme' (2010)

Still uit een trailer van Godards ‘Socialisme’ (2010)

Zelden heeft een manifest zo weinig ophef veroorzaakt als dat van filmregisseur Mark Cousins in de Filmkrant van april. Het lijkt er sterk op dat dit de eerste reactie is op het elf punten tellende schotschrift met de titel Onder_titels – een manifest. Het is een mooi pleidooi vóór ondertiteling. Het roept alle makers op om de gebaande paden te verlaten en bijvoorbeeld geen voiceover te gebruiken, maar ondertitels.

Maar daar zit tegelijkertijd het probleem. Cousins geeft het zelf al aan bij punt 4: “Onder_titels hoeven daarom geen vertalingen van de ene verbale taal naar de andere te zijn”. Hij maakt geen onderscheid tussen Lees verder

Kampioen? Valse vriend!

De afgelopen week was in vrijwel alle media te lezen en te horen dat Hillary Clinton de kampioen van de Amerikanen wilde zijn. Dat had ze gezegd, maar ze zei het niet. Alleen een ondertitelaar van de NOS bleek dat door te hebben.

kampioen

Champion en kampioen zijn soms valse vrienden, zoals vertalers dat noemen: woorden uit verschillende talen die erg op elkaar lijken, maar (net) iets anders betekenen. Mevrouw Clinton wil niet Lees verder

Grafisch

Grafische titel Als er tekst in beeld verschijnt, noemen ondertitelaars dat meestal een grafische titel. Soms duikt de Engelse term insert op en met name in België ook wel eens de pancarte. Het is een parapluterm voor twee soorten tekst in beeld. De ene soort is die hierboven, tekst die over het beeld heen wordt gezet, zoals de beroemde inleidende teksten bij Star Wars of iemands naam en functie bij een interview. Soms staan de woorden zelfs moederziel alleen op een verder leeg scherm. Aparte variant van dat laatste is Lees verder